Pamiętaj, że substancje psychodeliczne są w Polsce zakazane prawnie i mogą być niebezpieczne dla Twojego zdrowia. Nie zachęcamy do nielegalnego stosowania substancji psychodelicznych. Skupiamy się na edukowaniu, pomocy, redukcji szkód.

Internal Family Systems (IFS), czyli System Wewnętrznej Rodziny to innowacyjne podejście terapeutyczne, które zyskuje na popularności zarówno wśród specjalistów zdrowia psychicznego, jak i osób poszukujących głębszego zrozumienia siebie i swoich wewnętrznych procesów. Korzenie tej metody terapeutycznej sięgają lat 80. XX wieku, kiedy to Richard C. Schwartz, amerykański terapeuta rodzinny, zauważył, że jego pacjenci naturalnie opisują swoje przeżycia, używając metafory „części”. Okazało się, że w opisach dotyczących ich stanów wewnętrznych, pojawiało się wiele podobieństw.

IFS oferuje unikalną perspektywę na psychikę ludzką, przedstawiając ją jako system wewnętrznych subosobowości, które wchodzą ze sobą w interakcje podobnie jak np. członkowie rodziny. Każda z tych części ma swoje własne perspektywy, uczucia, wspomnienia i motywacje. Każda reaguje w charakterystyczny dla siebie sposób i jest w pewien sposób połączona z innymi. Koncepcja wielorakiej osobowości zdecydowanie nie jest nowym pojęciem. Już za czasów Sokratesa i Platona pojawiło się stwierdzenie, że umysł “jest co najmniej dualny”. Znaczenie wielorakiej osobowości podkreślali także psychologowie, psychiatrzy i badacze żyjący w późniejszych dekadach. Roberto Assagioli twierdził, że “Wielorakość to naturalny stan umysłu a subosobowości są wartościowe, a nie patologiczne”. Fritz Perls, założyciel szkoły terapii Gestalt, również był zwolennikiem humanistycznego podejścia opartego na obserwacji części wewnętrznych, na samoświadomości, wolności i technikach odkrywania “siebie w teraźniejszości”. Nawet Carl Jung twierdził zdecydowanie, że jedność świadomości to iluzja, której często ulegamy.
Centralnym założeniem IFS jest przekonanie, że zdrowie psychiczne jest związane z harmonijną współpracą między różnymi częściami naszej psychiki oraz zdolnością do samoregulacji wewnętrznego systemu. W przeciwieństwie do tradycyjnych podejść psychoterapeutycznych, które mogą skupiać się na diagnozowaniu i leczeniu objawów, IFS zagłębia się w zrozumienie wewnętrznej dynamiki oraz promuje integrację wszystkich części.

Richard C. Schwartz – twórca modelu IFS

Jest wybitnym psychoterapeutą i twórcą metody Internal Family Systems (IFS), która zyskała uznanie na całym świecie jako innowacyjne podejście do psychoterapii. Rozpoczął swoją karierę jako systemowy terapeuta rodzinny oraz pracownik naukowy na Uniwersytecie Illinois oraz Uniwersytecie Northwestern. Opracowana przez niego w latach 80. XX wieku metoda IFS opiera się na koncepcji, że umysł składa się z wielu różnych „części”, a zdrowie psychiczne jest możliwe, gdy te części mogą współdziałać w harmonii pod przewodnictwem tzw. „Self Energy” (Energii Ja), która charakteryzuje się cechami takimi jak ciekawość, współczucie i spokój. Dr Schwartz opracował model w odpowiedzi na opisy klientów dotyczące różnych części w nich samych. Oprócz pracy terapeutyczno-edukacyjnej, jest autorem licznych publikacji, książek i prac naukowych. Ciekawostką jest, że opracowana przez niego metoda IFS znalazła zastosowanie nie tylko w terapii indywidualnej, ale również w pracy z parami, rodzinami, a nawet w kontekście szkolenia liderów biznesowych, co świadczy o jej uniwersalności i elastyczności.

Jego praca ma ogromny wpływ nie tylko na terapeutów i klientów, ale również na sposób, w jaki społeczność akademicka i badawcza postrzega strukturę psychiczną i proces leczenia.

Self Energy – Energia Ja 

Jest stanem umysłu, który charakteryzuje odwaga, pewność, jasność i kreatywność. Jest pełna samowspółczucia, empatii i ciekawości. Energia Ja to stan pełen zasobów, w którym wiemy, co jest dobre dla części naszej psychiki. IFS zakłada, że każdy z nas ma prawdziwe “Ja” w środku. Każdy z nas ma dostęp do tego stanu, nawet osoby, które zostały bardzo skrzywdzone psychicznie, po traumach.

W IFS wyróżniamy trzy główne rodzaje „części”.

1. Wygnańców – części, które zostały zranione lub doświadczyły traumy, często ukryte głęboko w naszej psychice. Noszą “ciężary”, czyli bolesne myśli, uczucia, wspomnienia, przekonania i doznania fizyczne, jako rezultat traumatycznych lub przytłaczających doświadczeń. Są trzymane w ukryciu, inne części bronią dostępu do nich.
2. Managerów – części, które próbują kontrolować nasze życie i środowisko, aby uniknąć bólu lub odrzucenia. Są częściami proaktywnie działającymi. Kontrolują ludzi, wydarzenia i inne części, zapewniając stabilność systemu. Ich celem jest trzymanie Wygnańców z dala od świadomości, aby zranienie nie zostało aktywowane ponownie (zapobieganie).
3. Strażaków – części, które reagują impulsywnie, aby ugasić emocjonalny pożar, często poprzez zachowania kompulsywne i uzależnienia. Są częściami reaktywnymi, wkraczają do akcji, gdy zranienia Wygnańców zostaną aktywowane. Zrobią wszystko, by ugasić emocjonalny pożar – charakteryzuje ich reagowanie, działanie szybko. 

“W obrębie tych rodzajów części można wyróżnić mnóstwo innych, od Wewnętrznego Krytyka, Kontrolera, Prokrastynatora, po Wściekłego Nastolatka czy Zranione Dziecko.“

Co ważne, w podejściu IFS Wszystkie części są mile widziane, akceptowane i wysłuchane.


Proces Rekonsolidacji Pamięci

To zjawisko polegające na ponownym przetwarzaniu i zapisywaniu wspomnień i schematów emocjonalnych dotyczących rzeczywistości, czyli naturalny proces mózgu służącym zmianie tego, co zostało wyuczone w przeszłości i jest obecnie zapisane w pamięci.

Badania przeprowadzone w ostatnich latach pokazały że, wbrew wcześniejszemu przekonaniu, kiedy przywołujemy wspomnienie lub schemat emocjonalny i zestawiamy je z wiedzą lub doświadczeniem zaprzeczającymi mu/ znacznie od niego odbiegającymi, staje się ono na pewien czas labilne i podatne na zmiany, zanim zostanie ponownie „zapisane” w mózgu w procesie zwanym rekonsolidacją.

Proces ten daje unikalną możliwość do terapeutycznego oddziaływania na ślady pamięciowe, w tym przekonania i schematy emocjonalne, skonstruowane np. w obliczu traumy, dotyczące nas samych, relacji i otaczającego nas świata. Umożliwia on skuteczną pomoc w leczeniu wielu problemów zdrowia psychicznego, w tym PTSD, fobii czy innych zaburzeń lękowych.

Podejścia wykorzystujące terapeutyczny proces rekonsolidacji pamięci, takie jak IFS, mogą pomóc pacjentom w zmniejszeniu intensywności emocjonalnej związanej ze wspomnieniami traumy, co prowadzi do ich łagodniejszego przeżywania, oraz np. zrewidować treść przekonań na temat siebie i świata, stworzonych przy okazji traumatycznych doświadczeń.

Jakie jeszcze założenia wykorzystuje IFS?

Metoda IFS jest wolna od patologizacji, co oznacza, że nie postrzega ludzi przez pryzmat deficytów, wad, czy chorób. Każda z części pełni potrzebną w danym momencie funkcję. Odrzucamy paradygmat pojedynczego umysłu, który musi być określony i jednorodny.
W tym podejściu wykorzystujemy także myślenie systemowe, czyli założenie, że procesy intrapsychiczne traktujemy jako system, gdzie każdy element jest unikalnie ważny.
Bardzo ważną kwestią w IFS są także spolaryzowane relacje, które mogą powodować blokady i ograniczenia dostępu do zasobów Energii Ja.

Medytacje IFS

Medytacje IFS pomagają odkrywać części, łączyć się z Energią Ja i radzić sobie z wyzwalaczami lub trudnymi emocjami.
Na przykład medytacja prowadzona (Guided Meditation) opracowana przez Dr Franka G. Andersona, to medytacja, która skupia się na “wyzwalaczach” trudnych emocji (np. osobach). Zachęca przy tym do spojrzenia z perspektywy obserwatora na swoje wewnętrzne części, w celu lepszego ich zrozumienia i przyglądania się, jak reagują na dany wyzwalacz z otoczenia.
Kolejna ważna medytacja w IFS to “Ścieżka” (The Path) opracowana przez Dr Richarda Schwartza, która stanowi ćwiczenie uważnościowe promujące świadomość siebie, ciała i potrzeb każdej z części.
Inna medytacja dotycząca lęku z wykorzystaniem protokołów IFS to 20-minutowa praktyka uważności oparta na protokołach IFS, pozwalająca połączyć się ze swoją niespokojną częścią, zrozumieć co ma nam do przekazania i zaoferować jej spokój.

Terapia psychodeliczna oraz IFS

W jaki sposób IFS może być przydatne podczas doświadczenia z psychodelikami?

IFS można wykorzystywać do praktyki obserwacji, aby nie “przywiązywać się” do poszczególnych myśli i uczuć, które mogą pojawić się podczas doświadczenia psychodelicznego. Gdy pamiętamy, że naszą psychikę zamieszkują różne części i że możemy wchodzić z nimi w dialog (korzystając z narzędzi IFS), możemy podczas terapii “ćwiczyć” stan delikatnej ciekawości. Szczególnie przydaje się to przy wzorcach myślowych mogących potencjalnie wprawić nas w pętlę krytycyzmu, lęku, czy dezorientacji. Zrozumienie części staje się wtedy narzędziem, które możemy ćwiczyć podczas terapii psychodelicznej, a później wykorzystywać w codziennych sytuacjach.

W trakcie doświadczenia terapeuta powinien robić notatki nie tylko dotyczące procesu klienta, ale również jego własnych części, które się aktywują. Niektóre doświadczenia klienta mogą aktywować części ochronne terapeuty. Najbardziej pożądane jest, aby terapeuta pozostawał w Energii Ja i rozumiał swoje części, aby nie ingerowały one w proces klienta. Niekiedy np. skrzywdzone lub kontrolujące części nie pozwalają zadziałać substancji. Wcześniejsza praca z nimi niekiedy pomaga przygotować do terapii.

Szczególnie często w kontekście terapii psychodelicznej występuje połączenie psychoterapii wspomaganej ketaminą z modelem IFS. Daje ono nowe możliwości w zakresie leczenia psychologicznego, oferując unikalne sposoby pracy z wewnętrznymi doświadczeniami pacjenta. Jakie są zalety łączenia ich ze sobą?
Po pierwsze, tworzenie bezpiecznej przestrzeni. Ketamina może tymczasowo zmniejszyć obronne mechanizmy psychiczne, ułatwiając dostęp do głębszych, często ukrytych emocji i wspomnień. Model IFS, promujący akceptację i zrozumienie różnych „części” wewnętrznych, może pomóc pacjentom w eksploracji tych doświadczeń w bezpieczny sposób, zapewniając stabilniejszą strukturę i wsparcie podczas tej podróży.
Po drugie, praca z wewnętrznymi częściami wygląda inaczej. Pod wpływem ketaminy pacjenci mogą doświadczać zintensyfikowanej świadomości swoich wewnętrznych „części”. IFS oferuje język i metodologię do komunikacji i negocjacji między tymi częściami, co może pomóc w rozwiązywaniu wewnętrznych konfliktów i promowaniu uzdrawiania.
Coraz więcej mówi się także o konieczności integracji doświadczeń psychodelicznych. Po sesji z ketaminą ważne jest, aby pacjenci mogli zintegrować swoje doświadczenia w sposób, który przyczynia się do trwałych zmian w ich życiu. Terapeuta wykorzystujący IFS może pomóc pacjentom zrozumieć i wdrożyć w życie wnioski wynikające z ich doświadczeń z ketaminą, promując dalszy rozwój i samouzdrawianie.
Ketamina stosowana terapeutycznie może sprzyjać doświadczeniom, które ujawniają wewnętrzną mądrość i siłę, znane w IFS jako „Self Energy”. Praca terapeutyczna może skupić się na umacnianiu tej energii, pomagając pacjentom wykorzystać jej cechy – takie jak ciekawość, współczucie i spokój – w codziennym życiu i w relacjach z innymi.

Zobacz nasze szkolenie on-line pt. „Metoda IFS w przygotowaniu i integracji doświadczeń psychodelicznych”